Historie

De geschiedenis van “De Wachter” voert terug naar het midden van de 19e eeuw (1851).
De geschiedenis van de eerste molen in de omgeving (Midlaren)  gaat terug tot het jaar 1602.

van Bon, de stichter.
In dat jaar laat Egbert van Bon aan de Zuidlaarder Vaart de molen bouwen. Molenbouwer is waarschijnlijk Kruijer uit Assen. De boekweit- annex oliemolen wordt betaald met de bruidschat van zijn vrouw Anna Bazuin. Egbert van Bon is een zoon uit een molenaarsgeslacht Van Bon van de PLANKENSLOOT in Midlaren.
Geschiedenis van Bon

Medendorp, de bewaarder.
In 1895 komt de molen in handen van de Zuidlaarder familie Medendorp, die al snel de beslissing neemt om de olieslagerij en de specerijenmaalderij te mechaniseren. Kleinzoon Diek Medendorp is tot eind 2010 nog betrokken geweest bij de “De Wachter”.
Begin 2011 is hij overleden.
Geschiedenis Medendorp

De mechanisatie.
Die mechanisatie was destijds bittere noodzaak, omdat molens aan het eind van de vorige eeuw geduchte concurrentie kregen van betrouwbare energiebronnen zoals stoommachines en later de diesel-en elektromotoren. Alleen hierdoor kon de productie planmatig worden gerealiseerd, hetgeen met wind onmogelijk was. Molenaars stonden dus voor de beslissing, moderniseren of sluiten. De familie Medendorp koos voor de eerste optie.

Stoom en meer.
“De Wachter” krijgt in 1898 twee stoominstallaties. De ene wekt elektriciteit op voor de olieslagerij. Men bedenke wel, dat Zuidlaren pas in 1921 voorzien werd van elektriciteit. De andere, drijft via drijfriemen, de specerijenmaalderij aan.
Onder in de molen worden oliehoudende zaden geperst ofwel geslagen. De aldus verkregen olie dient als grondstof voor de zeep- en verfindustrie. Van het residu wordt veevoeder gemaakt. De specerijenmaalderij verpulvert specerijen als nootmuskaat, kaneel, peper, en kruidnagel. Voor het malen van het graan blijft de molen afhankelijk van de wind.

Verval van molens.
In de dertiger jaren moeten veel Nederlandse molens de ongelijke strijd met de industrie staken en raken in verval. Van de circa tienduizend molens in Nederland zijn er heden ten dage nog ongeveer duizend over, waarvan slechts vijfhonderd maalvaardig. Zo raakte ook “De Wachter” in verval. In de twintiger jaren worden de olieslagerij en de specerijenmaalderij gesloten en vele onderdelen uit de molen gesloopt, zo ook o.a. de stoommachines. In 1950 besluit molenaar Medendorp ook de korenmolen stil te zetten. Het einde voor “De Wachter” is dan nabij.

De Molen.
De Wachter is een unieke molen.
Hij bestaat eigenlijk uit 3 molens.
Een korenmolen, een oliemolen en een specerijenmaalderij.
Onder het motto “Van koren tot ons dagelijks brood” laat het museum de authentieke productiewijze aan de bezoekers zien.
In de olieslagerij is het complete proces van lijnzaad tot lijnolie te zien.
De specerijenmaalderij maalt nootmuskaat, kaneel, kruidnagel en peper.
Alle producten zijn in de winkel van De Wachter te koop.

De eerste uitbreiding.
In de uitbreiding, een gebouw in de stijl van anno 1900, is een ambachtelijke bakkerij ondergebracht, waarbij o.a. de mengmachine voor het kneden van het deeg kan worden aangedreven wordt door een stoommachine.
Een bakkerswinkeltje van toen completeert het geheel.
In het bijgebouw is ook een molenmakerswerkplaats ondergebracht, waarin zich molenmakersgereedschappen bevinden, beschikbaar gesteld door “De Hollandsche Molen” en dhr.Medendorp.
Naast de molenmakerswerkplaats heeft het kruidenierswinkeltje “De vier geslachten” uit Noordlaren een rustplek gevonden.
Deze unieke collectie wordt zo voor het nageslacht bewaard, maar we kunnen ook aan onze bezoekers laten zien hoe een dorpswinkeltje er zo rond de eeuwwisseling uitzag.

De 2e uitbreiding.
Dezeuitbreiding is in 2006 gerealiseerd. De begane grond werd in 2008 opengesteld. Hier zijn de stelmakerij (hout) van de gebr. Dijkhuizen(Gieten), de klompenmakerij van Westerhof (Tynaarlo)en de smederij van Bruininkmeijer (Koningstraat, Zuidlaren) en het originele beeld van Berend Botje te vinden.
Ook staat hier de stoommachine uit de zuivelfabriek van Wommels opgesteld.
In april 2010 is ook de etage voor het publiek opengesteld. Diek Medendorp heeft toen de naam van het gebouw onthuld: “Werkplaats Dieks Dele”.
Op de etage (400 m2), zijn diverse verzamelingen gebruiksvoorwerpen te vinden van boerderij, ambachten en huishouding te vinden.
Ook zijn hier 4 mechanische muziekinstrumenten (Tingeltangel, orchestrion, pianola en draaiorgel) te vinden.

Wat is de molen “De Wachter” zonder enthousiaste vrijwilligers.
Zo’n 190 vrijwilligers (dames en heren) beheren en exploiteren met elkaar dit uniek museum.
Betaalde krachten zijn niet aanwezig.
Om alles in goede staat te houden heeft ieder z’n plekje gevonden. Zo staat de één in de bakkerswinkel en de ander laat de stoommachines draaien of maakt de vloeren schoon. Als de molen open is, zorgen zij er voor dat er altijd wel iets te doen valt en komt iedere bezoeker van jong tot oud aan zijn trekken. Ook worden buiten de openstellingstijden veel groepen en schoolkinderen geïnformeerd en rondgeleid.
Wij hopen dat onze kindskinderen ons dankbaar zullen zijn voor hetgeen we nu aan het doen zijn. Het is misschien een idealistische gedachte, maar wij vinden dat ons cultureel erfgoed niet zo maar verloren mag gaan.

 

Voor een historisch overzicht is er een speciale pagina met alle feiten Klik hier voor het Historisch overzicht